Zayıflama ilaçları/iğneleri tüm dünyada ve Türkiye’de giderek daha fazla ilgi görüyor. Bugün eczanelerden temin edilebilen bu iğnelerin fiyatları ortalama 9 bin ila 18 bin lira arasında değişiyor. Bununla birlikte bu iğnelerin etkililiği ve güvenliliği de belirli tartışmaları beraberinde getiriyor. Bu ilaçlardan en çok bilineni Ozempic, Saxenda ve Wegovy.

Bu ilaçlar etkilerini, iştahı azaltarak ve kan şekerini düzenleyerek gösteriyor. Mide boşalmasını yavaşlatarak tokluk hissinin daha uzun sürmesini sağlıyor ve genel iştahı azaltıp alınan enerji miktarını düşürdüğü için zamanla vücut ağırlığında ve yağ oranında azalmaya katkıda bulunuyor. Ozempic hem Türkiye’de hem dünyada tip 2 diyabet tedavisi için onay almıştır. Wegovy ise obezitesi olan, fazla kilolu yetişkinlerde kilo kaybı ve kilonun idame edilmesi dahil olmak üzere vücut ağırlığı yönetiminde kullanılmak üzere onaylanmıştır ve Türkiye’de doktor kontrolünde beyaz reçete ile temin edilebilmektedir. Her ne kadar yasal durum bunu söylese de gerçeklik bununla çelişiyor. Bugün bu iğneler eczanelerden reçetesiz şekilde temin edilebiliyor ve bu durum denetimlere takılmıyor. Bu iğnelere kontrolsüz ulaşım ise endikasyon dışı kullanımları ve yan etkileri beraberinde getiriyor.

Yan etkileri neler?

Yaygın şekilde kullanılan bu iğnelerin raporlanan yan etkileri arasında hipoglisemi, bulantı, kusma, ishal, yorgunluk, baş ağrısı, baş dönmesi yer alıyor. Bu ilaçların kullanımı ile tiroid C-hücre tümörlerinin gelişebileceğine dair bir risk bulunduğu da rapor edilmiş. Bununla birlikte yaygın olmayan yan etkiler arasında akut böbrek hasarı, kardiyovasküler hastalıklar, diyabetik retinopati bildirilmiştir (1).

Bu iğneler yalnızca iştahı baskılayan masum bileşikler değiller. Hormon benzeri etkileri nedeniyle birçok organ ve reseptör yolunu etkileyerek kilo kaybına yol açıyorlar. Bu nedenle endikasyon dışı ve kontrolsüz kullanımlarda, kilo kaybı sağlansa bile bazıları geri dönüşsüz olabilen ciddi organ hasarlarına hatta ölüme sebebiyet verebilirler. 2018’den bu yana FDA Advers Olay Bildirim Sistemi (FAERS)’ne bu ilaçlar/iğnelerle ilişkilendirilmiş en az 162 ölüm bildirilmiş. SGK tarafından geri ödemesi olmayan ve kontrolsüz şekilde kullanıma açılan bu iğnelerden kimlerin yarar sağladığı kimlerin zarar gördüğü aslında ortada.

Bu iğnelerden kim yarar sağlıyor?

Bu ilaçların üçü de Danimarkalı ilaç firması Novo Nordisk tarafından geliştirilmiştir. Yayımlanan verilere göre, Novo Nordisk’in 2025 yılında net satışları yüzde 12 artış göstermiş, bu büyümenin en önemli itici gücü ise obezite tedavisinde kullanılan ilaçların satışlarındaki güçlü artış olmuştur. Obezite tedavisinde kullanılan ilaçların satışlarının 2025’te yüzde 37 artarak yaklaşık 8,7 milyar dolara ulaştığı yine şirket tarafından paylaşılan veriler arasında. Aynı dönemde Novo Nordisk’in net kârı yaklaşık 11 milyar dolar seviyesinde açıklanmıştır (2,3).

Türkiye’de ise bu iğneler reçeteli olmasına rağmen reçetesiz satışı engellenmiyor. Sağlık Bakanlığı yalnızca reçete ile satılması gereken ilaçların denetlenmesinden sorumlu olmasına rağmen bugün bu ilaçlar ağırlıkla kadınlar arasında yaygın şekilde reçetesiz olarak kullanılıyor. Tüm bunların ortasında ise şu soru ortaya çıkıyor: Kimin sağlığı, kimin kazancı pahasına?

Kaynakça
(1) Smits, M. M., & Van Raalte, D. H. (2021). Safety of Semaglutide. Frontiers in endocrinology, 12, 645563. https://doi.org/10.3389/fendo.2021.645563
(2) Inderes, “Novo Nordisk’s sales increased by 12 percent in Danish kroner and by 15 percent at CER in the first nine months of 2025; R&D pipeline progress continues”, 2025. (https://www.inderes.se/releases/novo-nordisks-sales-increased-by-12percent-in-danish-kroner-and-by-15percent-at-cer-in-the-first-nine-months-of-2025-randd-pipeline-progress-continues)
(3) https://www.novonordisk.com/content/dam/nncorp/global/en/investors/pdfs/financial-results/2025/Q2-2025-investor-presentation-updated.pdf?utm

Kolaj: Canva Pro