Emek Partisi (EMEP) Genel başkan yardımcısı ve Gaziantep Milletvekili Sevda Karaca, “Ailem Güvende” adıyla yürütülen operasyonlarda gözaltına alınan ve tutuklanan hak savunucularının yargılanma süreçleri ile cezaevlerinde maruz kaldıkları hak ihlallerini Adalet Bakanı Akın Gürlek’in cevaplandırması talebiyle verdiği soru önergesiyle Meclis gündemine taşıdı. Karaca Bakan Gürlek’ten; tutuklama gerekçelerinden avukatların dosyaya erişiminin kısıtlanmasına, zorla biyolojik örnek alınmasından cezaevlerindeki kötü muamele iddialarına kadar altı başlıkta yanıt istedi.

Operasyonlar kapsamında beş ilde en az 117 kişinin gözaltına alındığını, gözaltına alınanlar arasında 44 insan hakları savunucusunun bulunduğunu ve en az 83 kişinin tutuklandığını belirten. Karaca, önergesinde yargılama sürecinde müdafilerin dosya inceleme haklarının kısıtlandığına, Ankara’da avukatların birden fazla şüpheliyi temsil etmelerinin “çıkar çatışması” gerekçesiyle engellendiğine ve şüphelilerden hâkim kararı olmaksızın zorla biyolojik örnek alındığına ilişkin bildirimlere dikkat çekti.

Cezaevlerinde kötü muamele ve ayrımcılık

Karaca, tutuklanan kişilerin sevk edildikleri Sincan, Marmara, Metris, Mersin ve İzmir cezaevlerinde çeşitli hak ihlallerine maruz kaldıklarının belgelendiğini belirterek önergesinde çıplak muayene, kapasite aşımı nedeniyle mahpusların yerde ve dönüşümlü olarak yatmak zorunda bırakılması, tek kişilik hücrede tecrit, temiz suya, hijyen malzemelerine ve ilaçlara erişimin engellenmesi gibi uygulamaları gündeme getirdi.

Cinsel yönelimleri ve HIV statüleri nedeniyle ayrımcılık ve kötü muameleye maruz kalındığı yönündeki bildirimleri de gündeme taşıyan Karaca, cezaevlerinde tutulan LGBTİ mahpusların koşullarına ilişkin Bakanlığın açıklamasını istedi. Karaca, özellikle Sincan, Marmara, Mersin ve İzmir cezaevlerinde tutulan LGBTİ mahpusların kapasite aşımı nedeniyle yerde yatırıldığı, çıplak muayeneye ve ayrımcı muameleye maruz kaldığı iddiaları hakkında idari soruşturma başlatılıp başlatılmadığını sordu.

'Genel ahlak' ve 'cinsiyetsizleşme' ifadeleri Meclis gündeminde

Önergesinde, Adalet Bakanlığınca 14 Eylül 2026 tarihinde 81 il başsavcılığına gönderildiği belirtilen, genelgede yer alan “genel ahlak” ve “cinsiyetsizleşme” kavramları üzerinden hak savunuculuğunun kriminalize edilmesinin önünün açıldığına dikkat çekerek, Bakan Akın Gürlek’ten genelgede geçen “cinsiyetsizleşmeyi teşvik” ifadesinin Türk Ceza Kanunu’nda hangi yasal karşılığının bulunduğunu açıklamasını istedi. Ayrıca genelge aracılığıyla dernekler ve sivil toplum faaliyetleri üzerinde yargısal baskı kurulduğu yönündeki iddialara ilişkin Bakanlığın değerlendirmesini sordu.

Avukatların savunma hakkına getirilen kısıtlamalar soruldu

Karaca’nın önergesinde, tutukluların avukatlarıyla görüşmelerinin kısıtlandığını ve Ankara’da birden fazla tutuklunun aynı müdafi tarafından temsil edilmesinin engellendiğine dikkat çekerek, bu uygulamaların Anayasa’nın 36’ncı maddesinde güvence altına alınan hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkıyla bağdaşıp bağdaşmadığını, tutuklanan 83 kişinin hangi somut ve kişiselleştirilmiş delillere dayanılarak tutuklandığının açıklanmasını istedi. Karaca ayrıca yasal olarak faaliyet gösteren derneklerin tüzük faaliyetlerinin ve bildirilmiş fonlarının hangi yasal mevzuat kapsamında suç delili sayıldığını sordu.

'Hâkim kararı olmadan biyolojik örnek alındı mı?'

Önergede, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımıyla ilgili bir suçlamayla karşı karşıya olmayan şüphelilerden kan, idrar ve kıl örnekleri alınmasına ilişkin iddialar da yer aldı. Karaca, bu işlemlerin yasal dayanağının ne olduğunu, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 75’inci maddesi uyarınca yapılıp yapılmadığını ve örnek alınması yönündeki kararları hangi mercilerin verdiğini sordu.

'Mahpusların tedavi ve ilaçlara erişimi sağlanıyor mu?'

Karaca, cezaevlerinde bulunan trans kadın ve erkeklerin, HIV ile yaşayan bireylerin ve kronik rahatsızlığı bulunan mahpusların sağlık hizmetlerine erişimini de gündeme getirdi. Adalet Bakanlığına yönelttiği soruda, bu mahpusların düzenli tedavilerine, reçeteli ilaçlarına ve hekime erişimlerinin eksiksiz sağlanıp sağlanmadığının açıklanmasını istedi.

Fotoğraf: Sevda Karaca