Çocuklar doğuştan suçlu değildir, çoğu zaman içinde bulundukları koşullar nedeniyle suça sürüklenir. Bu nedenle “çocuk suçluluğu” yerine “suça sürüklenen çocuk” kavramı kullanılmaktadır. Çünkü bir çocuğun suça yönelmesinin arkasında yalnızca bireysel tercihler değil; eğitim politikalarından ekonomik koşullara, aile yapısından sosyal çevreye kadar uzanan çok katmanlı nedenler bulunmaktadır.

Bu nedenler arasında eğitim sisteminin ayrı bir yeri vardır. Okul yalnızca akademik bilgi verilen bir kurum değildir; aynı zamanda çocukların kendilerini değerli hissettikleri, toplumsal kuralları öğrendikleri ve geleceklerini şekillendirdikleri bir yaşam alanıdır. Ancak eğitim sistemi fırsat eşitliğini sağlayamaz, rehberlik hizmetlerini güçlendiremez ve çocukların sosyal-duygusal gelişimini ihmal ederse, okul koruyucu bir ortam olmaktan uzaklaşabilir.

Türkiye’de eğitim politikaları uzun süredir tartışmaların odağındadır. Eğitimin amacı, özgür düşünen ve kendini geliştirebilen bireyler yetiştirmek mi, yoksa belirli bir anlayış doğrultusunda şekillenen nesiller oluşturmak mı? Bu soruya verilecek yanıt, eğitim sisteminin niteliğini belirlediği kadar toplumun geleceğini de etkilemektedir.

Öte yandan çocukları suça sürükleyen nedenleri yalnızca eğitim sistemiyle açıklamak mümkün değildir. Yoksulluk, aile içi sorunlar, ihmal, istismar, akran baskısı ve psikolojik problemler de en az okul kadar belirleyici unsurlardır. Bu nedenle çözüm; eğitim, sosyal hizmetler, psikolojik destek ve adalet mekanizmalarının birlikte çalışmasını gerektirir. Ayrıca çocuklara yönelik politikalar değerlendirilirken ülkenin ekonomik ve sosyal koşulları da göz ardı edilmemelidir.

Eğitim sisteminde çocukların birey olma bilincini geliştirmesi hedeflenmesine rağmen uygulamada bunun tam tersi örneklerle karşılaşılmaktadır. Seçmeli derslerin ve kulüp çalışmalarının öğrencilerin gerçek tercihlerini yansıtmaması, kulüplerin işlevsiz hale gelmesi ve çocukların karar süreçlerine katılamaması, bireysel gelişimi sınırlandırmaktadır. Böyle bir ortamda çocukların sorumluluk alma, kendini ifade etme ve demokratik katılım becerileri de zayıflamaktadır.

Toplumsal eşitsizlikler çocukları etkiliyor

Bunun yanında sınav odaklı eğitim anlayışı, çocukların akademik başarısını tek ölçüt haline getirirken sanat, spor, gezi ve kulüp etkinlikleri gibi kişisel gelişimi destekleyen alanları geri plana itmektedir. Oysa bu etkinlikler çocukların iletişim kurmasını, empati geliştirmesini, sorun çözme becerilerini artırmasını ve toplumsal kuralları içselleştirmesini sağlayan önemli araçlardır.

Toplumsal eşitsizlikler de çocukların yaşamını derinden etkilemektedir. Bir çocuğun okulda sağlıklı bir öğün yemeğe ulaşamadığı, diğerinin ise her türlü eğitim desteğine sahip olduğu bir ortamda fırsat eşitliğinden söz etmek güçtür. Sosyal ve ekonomik imkanlardaki bu farklılıklar, çocuklar arasında dışlanma, zorbalık ve şiddeti besleyebilmektedir. Sorunun nedenlerini ortadan kaldırmak yerine yalnızca sonuçlarına odaklanmak ise kalıcı çözümler üretmemektedir.

Çocukların içinde büyüdüğü koşulları da tartışmalıyız

Araştırmalar, çocukları koruyan unsurun korkuya ve cezaya dayalı bir eğitim değil; sevgiyle sınır koyan, eleştirel düşünmeyi teşvik eden, güçlü rehberlik hizmetleri sunan ve spor ile sanatla desteklenen okul ortamı olduğunu göstermektedir. Çocuklar yasaklarla değil, kendilerine değer verildiğini hissederek topluma bağlanırlar.

Sonuç olarak, çocukların suça sürüklenmesini önlemek istiyorsak yalnızca cezaları değil, çocukların içinde büyüdüğü koşulları da tartışmak zorundayız. Asıl soru şudur: Nasıl bir gelecek istiyoruz? İtaat eden bireyler mi, yoksa düşünen, sorgulayan, üreten ve topluma güvenle katılan yurttaşlar mı? Bu soruya verilecek yanıt, yalnızca eğitim sisteminin değil, toplumun geleceğini de belirleyecektir.

Fotoğraf: unsplash