Suriye’deki resmî müfredat ve ders kitaplarında yapılan son değişiklikler, özellikle temel eğitim kademesindeki sosyal bilgiler, tarih ve din kültürü kitaplarında görsel ve içeriklerin dönüştürülmesi nedeniyle büyük bir tartışma dalgasına ve eleştirilere yol açtı. Gazeteciler, kitaplarda yer alan bazı görsellerin kadınları başörtülü ve çarşaflı gösterecek şekilde değiştirildiğini, Mona Lisa dahil sanat eseri görsellerinin kaldırıldığını ifade ediyor.

ABD destekli, cihatçı HTŞ’nin hükümeti ele geçirmesinin ardından Suriye’de attığı adımlar ile dünyaya yansıttığı “özgürlük” propagandası arasındaki makas gözler önüne seriliyor. Kadınların sahillerde bikini ya da mayo giymesinin yasaklanmasından, birçok giyim kuşam konusundaki fiilî dayatmalara kadar HTŞ yönetiminin sergilediği tablo, söylemlerinin tam aksini tescilliyor. Şimdi sıra müfredatta.

Suriye Eğitim Bakanlığı, ders kitaplarındaki “gözden geçirmelerin” amacının devrilen Beşar Esad yönetimiyle bağlantılı sembolleri ortadan kaldırmak ve Suriye toplumundaki çeşitliliği yansıtmak olduğunu iddia ediyor.

“Mezopotamya heykeli Ur-Nina kaldırıldı”

Bu tartışma Suriye medyasında geniş yankı uyandırdı. Hükümet yanlısı “Suria TV” kanalı, ilkokul birinci sınıftan yedinci sınıfa kadar olan dönemde sosyal bilgiler, din eğitimi ve tarih ders kitaplarının 2026-2027 eğitim-öğretim yılı versiyonlarında değişiklikler yapıldığını bildirdi.

Şam yönetiminin muhalifi olan Suriyeli gazeteciler, sosyal medyada tahrif edilmiş ve kaldırılmış olduğunu söyledikleri görsellere ilişkin örnekler paylaştı. Gazeteci Muhammed Sallum, Avrupa Rönesansı’nı anlatan bir bölümden Mona Lisa’nın çıkarılması dahil birçok değişikliği belgelendirdiğini söyledi.

Sallum ayrıca antik Mezopotamya heykeli Ur-Nina’nın “tekrar tekrar kaldırılmasına” ve Golan Tepeleri ile kadınların siyasi katılımına ilişkin içeriklerin silinmesine dikkat çekti.

Yayımlanan ders sayfası fotoğraflarından birinde, dördüncü sınıf için gözden geçirilmiş bir İslam çalışmaları kitabından olduğu anlaşılan bir görselde çarşaflı iki kadının, uzun elbiseli ve sakallı iki erkeğin yanında durduğu görülüyor. Buna karşılık Esad dönemine ait versiyonlardaki görselde, başörtüsüz bir kız çocuğunun başörtülü ve pantolonlu başka bir kız çocuğunun yanında durduğu görülüyor.

Sallum, ilköğretimin ilk kademelerine yönelik çeşitli ders kitaplarında ve yedinci sınıf düzeyindeki bir ders kitabında da benzer değişiklikler yapıldığını belirtiyor. Bu değişiklikler arasında kadın figürlerini gösteren görsellerin kaldırılması da yer alıyor.

Tüm Suriye’yi etkileyecek değişiklikler

Suriyeli teyit platformu “Verify Sy”, ders kitaplarının versiyonlarını incelediğini ve Muhammed Sallum’un karşılaştırmalarını kitapların içeriğiyle eşleştirdiğini açıkladı.

Platform, Eğitim Bakanlığı’nın ilk olarak 2012-2013 eğitim-öğretim yılı için yayımlanan altıncı sınıf sosyal bilgiler kitabını bazı düzenlemelerle yeniden yayımladığını belirtti. Bu düzenlemeler, devrilen Esad yönetimiyle ilgili içeriklerin yanı sıra yerel yönetim, siyasi yaşam, medya ve demokratik katılım konulu derslerin çıkarılmasını kapsıyor.

Kurum, diğer değişiklikler arasında kadın ve çocuk görsellerinin bir kısmının örtülmesinin, kadın karakterlerin görsellerine başörtüsü eklenmesinin, heykel görsellerinin kapatılmasının ve sanat eserlerinin değiştirilmesinin de bulunduğunu ifade etti.

Yeni müfredat Türkiye iktidarını sevindirdi

Ocak 2025'te, HTŞ’nin iktidara gelmesinin hemen ardından önerilen müfredat taslağı üzerinde de benzer bir tartışma yaşanmıştı. Hükümetin o dönemde önemini azalttığı bu taslağın, bildirildiğine göre fen bilgisi derslerinden evrim teorisini çıkardığı ve bir zamanlar Suriye’de tapılan antik tanrılara ve bu tanrıların heykellerinin görsellerine yapılan atıfları kaldırdığı belirtilmişti.

Müfredat değişikliği bununla da sınırlı değil. Türkiye’de iktidara yakın medya kuruluşları, müfredattaki başka bir noktaya da dikkat çekti: Yeni müfredatta “Osmanlı işgali” ve “Türklerin zulmü” gibi başlıklar kitaplardan çıkarıldı. Böylece HTŞ lideri Colani ve bakanlığı, Suriye’de çocukların eğitimi için kendi politikaları doğrultusunda yeni bir süreci resmen başlatmış oldu.

Fotoğraf: Gazeteci Muhammed Sallum Facebook hesabı