TÜİK, ekim ayında TÜBİTAK, Marmara Üniversitesi ve TÜİK ortaklığında hazırlanan 2024 yılına ait Türkiye Kadına Yönelik Şiddet Araştırması raporunun bültenini açıklamış, ancak ne raporu ne de veri tablolarını bu bültene eklemişti. Aylar sonra araştırmanın bültenine bazı veri tabloları eklendi. Ancak kapsamlı rapor hâlâ erişilebilir değil. Açıklanan sınırlı veriler, Türkiye’de kadınların en çok yakın çevrelerinden şiddet gördüğünü ortaya koyuyor.

Şiddet kadınların ‘en yakınlarından’ geliyor

TÜİK’in yayımladığı sınırlı veriler, kadınların en çok tanıdıkları ve en yakın çevrelerindeki erkekler tarafından şiddete maruz kaldığını ortaya koyuyor. Araştırmaya göre şiddete uğrayan kadınların yüzde 74,7’si evli olduğu, boşandığı ya da birlikte olduğu erkekler veya ailesinden bir erkek tarafından şiddete uğruyor.

Fiziksel şiddet vakalarında da benzer bir tablo görülüyor. Fiziksel şiddete maruz kalan kadınların yüzde 56’sı evli olduğu, boşandığı ya da birlikte olduğu erkekler tarafından şiddete uğrarken, yüzde 33,8’i ise aileden bir erkeğin şiddetine maruz kalıyor. Ekonomik şiddet ise en çok aile içinde yaşanıyor. Ekonomik şiddete uğrayan kadınların yüzde 66,5’i aileden birinin uyguladığı şiddetle karşı karşıya kalıyor. Cinsel şiddette de en büyük pay kadınların yakın çevresine ait. Kadınların yüzde 38,3’ü evli olduğu, boşandığı ya da birlikte olduğu erkek tarafından cinsel şiddete maruz kaldığını belirtirken, yüzde 30,7’si ise yabancı bir kişinin cinsel şiddetine uğradığını ifade ediyor.

Israrlı takip çoğu zaman tanımadıkları kişilerden gelse de, kadınların önemli bir bölümü bu şiddet türünü de yakın çevresinden görüyor. Israrlı takibe uğrayan kadınların yüzde 32’si evli olduğu, boşandığı ya da birlikte olduğu kişi tarafından takip edildiğini söylüyor.

Türkiye’de kadınların maruz kaldığı şiddet türleri yaş gruplarına göre farklılık gösteriyor. TÜİK’in 2024 araştırmasına göre psikolojik ve ekonomik şiddet orta yaş grubunda daha yüksek görülürken dijital şiddet genç kadınlarda daha yaygın.

İki kadından biri yaşadığı şiddeti kimseye anlatmıyor

Araştırmaya göre şiddete uğrayan her iki kadından biri, partnerinden gördüğü şiddeti kimseyle paylaşmıyor. Yaşadığı şiddeti kimseyle paylaşmayan kadınların oranı kırsal bölgelerde yüzde 52,3’e ulaşıyor.

Kadınlar ise yaşadıkları şiddeti en çok kendi ailelerinden kadınlara anlatıyor. Şiddete uğrayan kadınların yüzde 31,8’i maruz kaldıkları şiddeti ilk olarak kendi ailesinden bir kadınla paylaştığını belirtiyor.

Araştırma şiddetin nedenlerini bireyselleştiriyor

Araştırmada evli olduğu ya da partneri olan erkek tarafından şiddete maruz kalan kadınlara ilişkin “şiddete uğrama nedenleri” başlıklı bir tablo da yer alıyor. Bu tabloda “erkeğin öfke kontrol sorunu”, “erkeğin yetiştirilme tarzı”, “maddi sıkıntı”, “alkollü içki etkisinde olması”, “erkeğin ailesiyle sorunlar”, “erkeğin kadını kıskanması” ve “erkeğin iş sorunları” gibi seçenekler sıralanıyor. Tablo, kadına yönelik şiddeti bu tür bireysel nedenler üzerinden açıklayan bir çerçeve sunuyor, toplumsal yönünü görünmez kılıyor.

Ancak araştırmadaki başka bir tablo, kadınların büyük çoğunluğunun şiddetin hiçbir gerekçesi olamayacağını düşündüğünü gösteriyor. “Davranış kalıpları ve erkeğin eşine vurmasına veya fiziksel olarak kötü muamele yapmasına katılma durumuna göre kadınların oranı” tablosuna göre kadınların yüzde 92’si; aldatma, aldatma şüphesi, ev işlerini ihmal etme ya da cinsel ilişkiyi reddetme gibi durumların hiçbirinin şiddeti haklı gösteremeyeceğini düşünüyor.

Bölgelere göre şiddet oranları

Bölgesel veriler incelendiğinde bazı bölgelerde şiddet türlerinin daha yüksek oranlara ulaştığı görülüyor. Batı Karadeniz Bölgesi, psikolojik şiddetin en yüksek görüldüğü bölge olup, kadınların yüzde 44,8’i psikolojik şiddete maruz kaldığını belirtiyor. Kuzeydoğu Anadolu’da bu oran yüzde 42,8, Ege Bölgesi’nde ise yüzde 42.

Fiziksel şiddet oranının en yüksek olduğu bölge ise Kuzeydoğu Anadolu. Bu bölgede kadınların yüzde 25,9’u fiziksel şiddete maruz kalırken, Batı Karadeniz’de bu oran yüzde 18,3, İstanbul’da ise yüzde 14,9 olarak kaydedildi.

Ekonomik şiddet en çok Kuzeydoğu Anadolu’da görülüyor (%30); Batı Karadeniz ve Ege’de ise oranlar sırasıyla %25,5 ve %20,2.

Kadınlar ‘eşitlik’ diyor

Araştırmada yer alan bazı sorular, kadınların eğitim, çalışma hayatı ve ev içindeki rollerle ilgili görüşlerini de ortaya koyuyor. Verilere göre kadınların büyük çoğunluğu, kadın ve erkeklerin aynı alanlarda eşit derecede başarılı olabileceğini ve ev içi sorumlulukları paylaşması gerektiğini düşünüyor.

Kadınların yüzde 92’si, “Fen ve matematik alanlarında kadınlar da erkekler kadar başarılı olabilir” derken; yüzde 90’ı, “Çocukların bakımı ve yetiştirilmesinde kadın ve erkeğin eşit sorumluluğa sahip olması gerekir” görüşünü benimsiyor. Araştırmaya göre kadınların yüzde 72’si ise, “Bir kadının tavır ve davranışlarından ailenin erkeklerinin sorumlu olduğu” yönündeki görüşe katılmıyor.

Fotoğraf: Ekmek ve Gül