Birleşik Metal-İş üyesi kadın işçilerle, kadın yoksunluğu anketi üzerine yan yana geldik. Kadınların emeğinin ikincil olması, güvencesiz çalışma koşulları, işçi sağlığı ve iş güvenliğinin olmaması gibi kadın işçilerin yaşadığı her sorunu; örgütlenerek, sendikal mücadelenin içerisinde tersine çevirmek için mücadele ediyorlar.

Kadın işçilerin çoğunlukta olduğu Chinatool’da yöneticiler kadınlar üzerinden baskı kurmuş; “Siz kadınsınız, erkekler çalışır ama siz ancak merdiven silersiniz” diyerek işçi kadınların mücadelede etmelerini engellemek istemişti. Ama Chinatool’da çalışan kadın işçiler o dönem çıktıkları grevden vazgeçmemiş ve işlerine kazanım elde ederek geri dönmüşlerdi.

Aynı şey Smart Solar grevindeki kadın işçiler için de geçerliydi. İlk önce kadınlara baskı kurmaya çalıştılar ama kadınlar en öndeydi. Mücadelenin içine girince geri planda kalmak mümkün değil.

Kadınların yaşamaya vakti yok

Yoksulluğu konuşurken kadınlar, kendileri için bir şey yapmadığını söylüyor. Örneğin kadınlar tiyatroya gidemiyor, spor yapmayı sevenler yorgunluktan yapamıyor. Kadın işçiler kendileri için hiçbir şey yapamadığını yapmak istese dahi çalışma koşullarının izin vermediğini anlatıyor.

Barınma sorunu kadın işçiler açısından önemli bir sorun. Kadınlar, eşleriyle birlikte ya da tek başlarına bir ev alana kadar ailelerinin yanında yaşamaya çalışıyor. Aile büyükleriyle yaşamak zorunda kalan işçi kadınlar kira, faturalar gibi ihtiyaçların artmaması için yaşlı bakımını üstlenerek yaşamlarını sürdürmeye çalışıyorlar.

Kadınlar tek işte idare edemediği için ek iş yapıyor. Evde yemek yaparak sarma, börek gibi paketlemeler yapıp satıyor. Bazen de çalıştıkları işyerinden eve iş getiriyorlar. Marketlerde indirimli ürün takip ederek alışveriş yapıyor, kişisel harcamalar sırası önce çocuğa, yaşlıya, eşe ve en son kendilerine geliyor. İşçi kadınlardan biri, “Eskiden çocuklarla markete gittiğimde üç tane çikolata alırdım ama şimdi sadece ikisine alabiliyorum, kendime almıyorum” diyor.

Ücretsiz kreşler kadın istihdamı için şart

Kadın işçilerin sorunlarından en can alıcı olanlarından biri ücretsiz kreşlere ulaşma imkanlarının olmaması. Kadınların çoğunlukta çalıştığı fabrikalarda kreş olanağı olmadığı için kadınlar işten ayrılmak zorunda kalıyor. Özel kreşlere ya da bakıcıya verecekleri parayla kazandıkları ücretleri karşılaştıran kadınlar eksiye düştükçe bir tercih yapmak zorunda kalıyor ve ne yazık ki işten ayrılmak zorunda kalıyorlar.

Toplu iş sözleşmelerinde doğum izninden sonra süt izinlerinin toplu kullanılması ya da haftanın bir günü işe gelmeme hakları var. İhtiyaç halinde Artech fabrikasında ise emzirme odası yapılmış.

Sağlıklı çalışma ortamı ve sağlıklı yaşam

Toplu iş sözleşmesinde özel sağlık sigortası olsa da örneğin diş sağlığı hizmetlerini kapsamıyor. Bu durumda kadınlar en ufak dolguyu dahi yaptırmayı olabildiğince erteliyor çünkü maliyetin büyüklüğü kadınların ihtiyacının önüne geçiyor.

Sendikanın işçi sağlığı iş güvenliği önlemleri için fabrika ziyaretleri gerçekleştirmesi patronları koşullarda iyileştirme yapmak zorunda bırakmış. Kadınlar, iş sağlığı ve iş güvenliği uzmanlarının patronlara bağlı çalıştığı için birçok şeyi görmezden gelebildiğini söylüyorlar. Kadınlar, bu mesleğin bağımsız yapılması durumunda patronların gerekli önlemleri ve tedbiri almak zorunda kalacağını düşünüyorlar.

Kadın işçiler kaygılı

Anketin en çok konuşulan sorusu kadın yoksunluğunun nedenleri sorusuydu. Kadınlar adaletsiz gelir dağılımı ve devlet politikaları yüzünden bu halde olduklarını söylüyorlar. İktidarın kâr hırsı, yandaşlarının zenginleşmesi, ülke kaynaklarının her geçen gün talan edilmesi, işsizliğin artması ve kadın cinayetleri ile şiddetin çoğalması; kadınların yaşadığı ekonomik yoksunluğun yalnızca bireysel değil, aynı zamanda sosyal politikalarla da bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor. Tüm bu koşullarda geleceğe dair umutlu olan kadın neredeyse hiç yok. Mutsuz, kaygılı ve belirsizlik içinde olduğunu söylüyorlar. Sadece kendileri için değil, aileleri ve çocukları için bu kaygıyı taşıyorlar. Aslında kadınlar geleceğe dair beklentilerini ya da korkularını öncelikle kendileri üzerinden değil, aileleri üzerinden yaşıyorlar.

Mücadele tüm zorluklara rağmen sürüyor

Sendikanın kadın komisyonunda aktif görev alan işçi ve işyeri temsilcisi kadınlar kadın sağlığından kadın mücadelesine dair pek çok şeyi tartışarak kendileri için yan yana gelmenin önemini vurguluyor. Yaşadıkları sorunları birlikte çözmeye çalışıyorlar.

Kadın işçiler, işyerlerinde çoğu zaman geri plana itiliyor ve örgütlendiğinde baskıyla karşılaşıyor.. Mücadele eden kadınlar, engellenmeye çalışıldıkları durumlarla karşılaşsa da geri adım atmıyor. Fabrikalarda örgütleniyor, temsilciler seçiyor ve arkadaşlarının desteğiyle güçleniyorlar.

Toplu iş sözleşmesi süreçlerinde yaşadıkları açlığı ve yoksulluğu kalem kalem hesaplayarak hakları için mücadele ediyorlar. Ekmeğini büyütmek için, “yapamazsın, edemezsin” diyenlere inat; hayatın her alanında “buradayım, varım” diyorlar. Bu mücadele kimi zaman kazanımlarla sonuçlanıyor, kimi zaman da greve taşınarak yoksulluğa karşı direnişi büyütüyor.

Fotoğraf: Ekmek ve Gül