"Biz bir şey yaşamadık. Yani kadın olarak yaşamadık."
İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi Çapa’da çalışan kadın sağlık emekçileriyle 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü yaklaşırken, öğle aralarında bir araya geldiğimizde ilk duyduğumuz cümle bu oldu. Kimyager ve laborant kadınlarla, farklı sendikalardan ve yaşlardan kadınlarla konuşuyorduk. İş yerlerinde yaşadıkları şiddeti ve buna karşı nasıl mücadele ettiklerini sormuştuk.
“Biz yaşamadık, ne anlatsak bilmiyoruz” deseler bile, polikliniklerde ve çeşitli servislerde duydukları olayları, hastanede çalışan başka kadınların yaşadığı şiddet örneklerini anlatmaya başladılar. Yaşadığı tacizden dolayı şikayetçi olan bir temizlik işçisinin sürülmesinden kadınları sindirmeye çalışan erkek çalışanlara, kadınların bir araya gelecek tacizci bir erkeği çalıştıkları birimden gönderilmesini sağlamaya kadar pek çok hikaye çıktı bu sözlerin ardından.
Dinlenme odasını bir araya gelerek yaptırmışlar
Yedi sağlık emekçisi kadınla, dinlenme odalarında buluştuk. Kadınlardan öğrendiğimiz üzere bu dinlenme odası önce tuvalet, ardından laboratuvara dönüştürülmüş. Ancak sağlık emekçilerinin birlikte yönetim üzerinde baskı kurmasıyla bu ufak odayı bir dinlenme odasına dönüştürmeyi başarmışlar.
Kadınlar çoğunlukla yaşanan psikolojik şiddet ve mobbingin, tüm sağlık emekçileri açısından yaşandığını belirterek başlıyorlar. İş yerinde kadına yönelik taciz, şiddet gibi meselelerin kendi birimlerinde gerçekleşmediğini ancak hastanenin çeşitli poliklinik ve servislerinden yayılan dedikodular şeklinde bir şeylerin olduğunu duyduklarını dile getiriyorlar. Yaşça genç olan bir sağlık emekçisi kadın, birimlerinde çalışan erkek emekçilerin “düzgün insanlar” olduğunu dile getirirken yaşça daha büyük olan kadınlardan biri, bu konuda “şanslı” olduklarını dile getiriyor.
Bu ifadelerden hemen sonra kadınlardan biri “Aaa vardı bir tane. Ama gönderdik biz onu” diyerek söze giriyor. Kadınların çalıştığı birimde onlar taciz olarak nitelendirmese dahi, başka birimlerdeki kadınlara ve öğrencilere yönelik yaklaşımlarından rahatsız oldukları bir erkek çalışanın olduğunu söylüyorlar: “Bize yönelik bir tavrı olmasa bile korkar olmuştuk. Bizim soyunma odalarımız yok. O erkek çalışanın da dolabı koridorda. Bir gün orada üstünü değiştirmiş ve bu durum arkadaşlarımızı rahatsız etti. Gidip tuvalette giyinebilir sonuçta. Sonrası süreçte kadınlar bir olup hocamızla görüştük ve bizim bölümden uzaklaştırıldı.”
Soyunma odası yok, dinlenme alanları yetersiz
Mevzu soyunma odasından açılınca, kadınlar için bir soyunma odası olup olmadığını sorduk. Kadınlar olmadığını söylerken genç sağlık emekçisi kadınlardan biri “Bu sorun Çapa’nın maddi imkansızlıklarından biri. Binayı görüyorsunuz, çok sıkışık” ifadelerini kullanıyor. O sırada başka bir sağlık emekçisi kadın söze girerek, “Yeni yapılan binalarda da yok. Binaların sıkışık olması yönetimin sorumluluk almasını engelleyemez” diye ekliyor. Kadınlar başka hastanelerde sağlık emekçileri için soyunma ve dinlenme odalarının olduğunu duyduklarını söylüyorlar.
Soyunma odasının olmamasının, kadınların da ya tuvaletlerde üstlerini değiştirmek zorunda kalması ya da laboratuvarlarda giydikleri kıyafetlerle eve gitmek zorunda kalmaları anlamına geldiğini söylüyorlar. Bu sorunun Covid döneminde çok daha büyük bir sorun haline dönüştüğünü vurguluyorlar.
Sorun sadece soyunma odaları da değil. Dinlenme odalarını mücadele ile kazanmış olsalar dahi, burada sağlık emekçilerinden herhangi biri rahatsızlansa uzanabileceği bir yer olmadığını, iğne vurulduklarında dahi sandalyenin üzerinde oturduklarını anlatıyor.
Dinlenme odasını kazandıkları gibi, soyunma odalarını da birlikte baskı kurarak kazanmaya çalışabilirler mi, onu sorduğumda ise, binada yer olmadığını belirtiyorlar, genç sağlık emekçisi ise “Bir tuvaletimiz kalmıştı elimizde” diyor.
Amirlerle yaşanan sorunlarda sağlık emekçisi kadınlar dinlenmiyor
Bir diğer sağlık emekçisi kadın ise yaklaşık bir yıl önce yaşanan bir taciz olayını anlatıyor. Bir birimde çalışan temizlik bir işçisi kadının amir tarafından tacize uğradığını, kadın şikayetçi olduğunda ise onun görev yerinin değiştirildiğini aktarıyor. Bunun üzerine özellikle şiddet yaşayan kadınların bu durumu yetkililere bildirmek istediklerinde görev yerlerinin değiştirilmesine ilişkin başka örnekler olup olmadığını sorduğumuzda ise hemen hemen hepsi bu uygulamanın yalnızca şiddet açısından değil, çok sık olduğunu bildiriyorlar. Özellikle amirlerle yaşanan sorunlarda yönetimin sağlık emekçisi kadınları dinlemediğini, süreci sadece amirlerin sözleriyle değerlendirdiklerini aktarıyorlar.
‘Aynı birimdeki erkek çalışanla iyi geçinmediğin sürece psikolojik baskı kuruyordu’
Genç sağlık emekçisi kadınlardan biri bu birime gelmeden önce çalıştığı bir diğer birimde yaşadıklarını anlatıyor. Aralarında herhangi bir hiyerarşi olmamasına rağmen erkek bir iş arkadaşının özellikle kadınlara yönelik bir tutumundan söz ediyor: “Özellikle kadınların onla iyi geçinmesi gerekiyordu. İyi geçinmediğin sürece senin üzerinde bir psikolojik baskı kuruyor. Onu pohpohlamadığın sürece sen yoksun gibi davranıyordu. Bu bir yerden sonra psikolojik şiddete dönüşüyor. Belki görünürde hiçbir şey yok, belki de kanıtlayamıyorsun onun böyle davrandığını ama seni huzursuz etmeye devam ediyor.”
‘Önce sorunu yaşayanların bir şeyler yapması lazım’
Son süreçte, özellikle sekreterlerin yerlerinin değiştirildiğini anlatıyorlar. Bu durumun özellikle mobbingin yoğun olduğu bazı servisler ve birimlerde kadınların zorlanmasına neden olduğunu anlatıyorlar. Genç sağlık emekçilerinden bir diğeri, “Bu tarz muhabbetler eskiden beri duyduğumuz şeyler: Örneğin çocuğun için izin istediğinde ‘Bana mı sordun yaparken?’ gibi ifadelerin kullanıldığını duyuyoruz. Ya da çay, kahve molalarına dahi çıkmalarına izin verilmeyen bir durum olabiliyor” diye anlatıyor. Sendikaların bu sürece ilişkin bir şey yapıp yapmadığını sorduğumda ise SES’in buraya ilişkin çalışmaları olduğunu öğreniyoruz, bu olayı anlatan sağlık emekçisi kadın ise “Önce sorunu yaşayanların bir şeyler yapması lazım” diyor.
Kadınların güvenliği neden şansa bağlı?
Çapa’da bir ay önce gerçekleşen taciz olayı hakkında da konuştuk. Erkek bir çalışanın 9 ay boyunca personel tuvaletinde kadın çalışanların gizlice görüntülerini çektiği sağlık çalışanları tarafından fark edilerek ortaya çıkarılmıştı. Kadınların bir kısmı olayı tam olarak bilmediklerini belli ediyor. Başka bir kadın sağlık emekçisi olayı anlatıyor: “İki servisi sıkıştırmışlar tek binaya. Bu nedenle erkeklerin kullandıkları tuvaleti paravanla bölmüşler. 9 ay sonra şans eseri ortaya çıktı olay.”
Sohbetin başlarında kadınların kendilerini “şanslı hissettiğini” dile getirdiklerini hatırlatıyoruz ve bu şansın ortadan kalktığı bir koşulda kendilerini şiddete karşı nasıl koruyabileceklerini soruyoruz. Buna ilişkin yaşça büyük olan sağlık emekçisi kadınlardan biri, “Her gelen insanı takip ediyoruz biz zaten. Bazı insanlar kendini belli eder ya da biz insan sarrafı olduk” diyor. Genç sağlık emekçisi kadınlardan biri de “Kadınlar bir şekilde anlıyor” şeklinde yanıt veriyor. Bunun üzerine bir ay önce yaşanan taciz vakasının 9 aydır yaşandığını ve şans eseri ortaya çıktığını hatırlatıp, kadınların sürekli gelen gideni izleyen ve tetikte bir halde yaşamak zorunda bırakılmaması gerektiğini söylüyorum. Genç sağlık emekçisi kadınlardan diğeri, hastanenin her köşesine kamera takılmasının ya da en azından tuvalet girişlerine kamera konulmasının bir önlem olabileceğini söylüyor. Bunun üzerine bir diğeri, “Bu yaşananları düşünelim. Hastanede kamera olsaydı bu sorunu çözer miydi? Hayır. Onun yerine sağlıklı bir bina yapısı ve tuvaletler olsaydı belki de bu olay hiç yaşanmayacaktı” ifadelerini kullanıyor.
Sağlık emekçisi kadınlara son olarak 25 Kasım’da iş yerinde ya da başka bir yerde herhangi bir planları olup olmadığını soruyoruz. Kadınlar, aralarından birinin kendilerini “vekaleten” açıklamalara gönderdiğini gülerek anlatıyorlar. Bunun dışında çalışmak zorunda kaldıklarını bu yüzden 25 Kasım’a katılamayacaklarını dile getiriyorlar.
‘Bazen kapıda birinin beklemesini isteyip öyle giyiniyorum’
İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesine gittiğimde görüşemediğim, başka bir poliklinikte çalışan kadınlarla aynı günün ilerleyen saatlerinde telefonla görüştük. Şimdi poliklinikte çalıştığını daha önce de serviste çalıştığını anlatan sağlık emekçisi kadın da dinlenme ve soyunma alanlarının olmamasından dem vuruyor: “Yıllar boyunca, hepimiz bir arada, küçücük odaların içinde birbirimizi çıplak bile görecek şekilde giyinmek zorunda kaldık serviste. Yıllar geçmiş olmasına rağmen ve bugün poliklinikte çalışmama rağmen hâlâ aynı sorun devam ediyor. Yeni bir binadayız, dinlenme odamız var aslında. Ancak, deprem tehlikesi nedeniyle bazı binaların boşaltılması nedeniyle bu binaya başka birimlerinde gelmesiyle birlikte o oda da elimizden alındı. Burada yine giyinecek yer yok. Hatta burada giyinmek için bazen boş bir poliklinik odasına gidip orada giyiniyorum. Bazen bu odaların anahtarları dahi olmuyor, bir personelden kapıda beklemesini rica edip giyindiğim durumlar oldu.”
‘Yönetim mahremiyetimizi önemsemek zorunda’
Bir ay önce yaşanan taciz olayını duyduğundan beri ise hastanede giyinmediğini anlatıyor: “Gazetelerde çıkan haberle, en temel ihtiyaç olan tuvalette dahi kadınların bir erkek tarafından gizlice kameraya alındığını öğrendiğimden beri burada giyinmiyorum. Bununla ilgili de azar işitiyorum, ‘Neden forma giymiyorsun?’ diye. Aba altından sopa gösteriliyor. Ama buna ilişkin yönetimin bize bir yer ayarlaması gerekiyor, bu bizim hakkımız. Mahremiyetimizi önemsemek zorundalar. Ama özellikle hemşirelik alanında bunun hiç gözetilmediğini görüyoruz ve forma konusunda sürekli bir psikolojik baskı ve tutanak tehdidi uyguluyorlar.”
Hastanede giyinmeleri için bir yer ayırmamalarına rağmen forma giymedikleri için azar işitmelerinin yanı sıra yakın bir zamanda yaşadığı bir olayı anlatıyor: “Burada idareden biri, sekreterlere ‘Bakın bu hemşire de şort giyip geliyor buraya ama sonra formasını giyiyor, siz de giyiminize dikkat edin’ gibi laflar söylemiş. Sosyal hayatta giydiğimiz kıyafetlere varıncaya kadar başkalarının bakışları altındayız.”
‘İhtiyaçlara bütçe yok ama fotoğrafımızı çeken kart sistemi takabiliyorlar’
Bir idareciyle işle ilgili muhatap olması gerektiğini ve bunu başka bir alan olmadığı için Whatsapp üzerinden yapmak zorunda kaldığını anlatan sağlık emekçisi, bu idarecinin kendisine “Yüz yüze konuşalım” dediğini ve mesajlarına cevap vermediğini anlatıyor. Bu gibi tutumların özellikle yönetici olan erkeklerde daha çok görüldüğünü ve erkeklerin bu tutumu kendisine hak olarak gördüğünü düşündüğünü ekliyor.
Sağlık emekçisiyle konuştuğumuz gün aynı zamanda Sağlık Bakanlığının 2027 bütçesi görüşülüyordu. İş yerinde güvenli çalışma ortamı ve bütçe arasındaki ilişkiyi sorduğumuzda ise şu cevabı veriyor:
“Burada iki yıl boyunca çamurlu yollardan yürümek zorunda kaldık, inşaatın içerisinde. Ama Cumhurbaşkanı açılışa geliyor diye asfalt döküldü. Madem para yoktu, nasıl dökebildiniz? Ya da burada bir giyinme alanı yapılamıyor mahremiyetimizi sağlayabilecek şekilde ya da ekstra bir tuvalet açılamıyor. Ama geliyorlar, burada KVKK'ya aykırı olmasına rağmen, işe giren çıkanın fotoğrafını çeken kart okuma sistemi kurabiliyorlar. Bunların hepsi birer bütçe, birer para. Gerçek ihtiyaçlar göz ardı edilip, tamamıyla başka ihtiyaçlara para bulunabiliyor.”
25 Kasım’a ilişkin çağrısını sorduğumuz kadın, “Söylediklerim büyük bir ihtimalle birçok kamu kuruluşunda birçok kadının yaşadığı sorunlar. Ama özellikle mahremiyet kendi cinsinize karşı da yapılması gereken bir durum. O yüzden herkesin bence biraz daha geniş açıyla bakıp haklarımıza sahip çıkması gerekir” diyor.
Görsel: Canva Pro Yapay Zeka
- EN SON
- ÇOK OKUNAN
- ÖNERİLEN






















