Aralık Feminist Kolektif, “2027 Bütçe Kanunu Teklifinden Kadınların Payına Düşen” başlıklı raporunu yayımladı. 2027 yılı bütçe teklifini, 2027–2029 Orta Vadeli Program (OVP) ve 2026–2035 Aile ve Nüfus On Yılı Vizyon Belgesi ile birlikte değerlendirmek gerektiği belirtilen raporda, bütçede kadınları ilgilendiren başlıkların “iş ve yaşamı uyumlulaştıran istihdam”, “nüfus” ve “bakım” başlıklarından ibaret kaldığı belirtildi.
Raporda kadınlara açılan istihdamın bakım işi ile sınırlı kaldığı ya da kadın istihdamı güvencesiz ve ucuz emek olarak planlandığı şu sözlerle ifade edildi: “Bütçe gerekçesinde açıkça, SGK’nın önümüzdeki dönem planlarında ‘Yaşlı Bakım Hizmetlerinin Geliştirilmesi Yoluyla Kayıtlı Kadın İstihdamının Artırılması’ projesine değiniliyor. Yani kadınlara gene yalnız bakım işi düşüyor. Hatta devlet bu iş için, sadece kadınlara sırtını yaslamaya devam ettiğini yine bütçeyle duyuruyor: 2027 bütçesinde kadınlardan beklenen ucuz ve güvencesiz istihdama katılım (o da göstermelik bir puanlık artışla) ve ‘devletin bekası’ için nüfus, aile ve bakımı sırtlanmak.”
Bütçe geliri kimden alınıyor?
2027 teklifinde de bütçe gelirlerinin yüzde 87'sinin vergiden oluştuğu belirtilen raporda, “Vergiler içinde yüzde 45 ile en büyük pay KDV ve ÖTV’nin. Yani çoğu gündelik tüketimin, mal veya hizmetin fiyatının içine gizlenerek dolaylı kesilen vergilerin. Gelirinin tamamını mutfağa, faturaya, çocuğa harcamak zorunda olan bir kadın, her alışverişte zengin birisiyle aynı oranda vergi ödediği için çok daha büyük bir bedel ödemiş oluyor” örneği verildi. Ücretli çalışanların gelir vergisi eklendiğinde, verginin yaklaşık dörtte üçünün tüketimden ve ücretlinin gelirinden toplandığı vurgulandı.
2027 bütçe teklifinde, teşvikler ve muafiyetlerle şirketlerden alınmayacak ‘vazgeçilen vergi’ tutarı 1,08 trilyon TL. Şirket kazançları üzerinden alınan kurumlar vergisi yıllar içinde düşerken, gelir vergisinin payının yükseldiği vurgulanırken, gelir vergisi içinde ücretlilerin payının en az yüzde 59,5 olduğu belirtildi. “Yani bütçe büyük oranda bizim kazancımızdan oluşturuluyor” diye açıklandı.
“Peki ya giderler?” sorusu akla geliyor. Rapora göre 2027 teklifinde giderler sıralamasında en büyük pay borç ve faiz ödemeleri ile Hazine Varlıkları ve Yükümlülüklerinin Yönetimi’nin, onu da sırasıyla Sosyal Güvenlik, Yerel Yönetimlerin Güçlendirilmesi ve Ulusal Savunma ve Güvenlik izliyor. Bütçenin en büyük kalemlerinden biri olan savaş bütçesinin, bir yılda 1,18 trilyon TL’den 2,18 trilyon TL’ye yükselerek yüzde 84,2 oranında arttığına da dikkat çekildi. “Öyle ki savunma bütçesine neredeyse 86 milyonluk ülkede emekli aylıkları, SGK primleri gibi toplumun üretim gücünün karşılığı olan bir kalem kadar pay ayrılıyor” dendi. Raporda, “Devletin silaha, savunmaya yapılan bunca yatırımından kâr edebilmesinin yolu daha çok savaştan geçiyor. Aşırı silahlanma ile güvenlik adı altında hepimizin hayatlarını belirsiz, güvensiz hale getirmenin bütçe teklifi en temel haklarımız için sosyal devletin gereklerinden kısarak oluşturuluyor” ifadelerine yer verildi.
Savaşa ayrılan bütçe kadına ayrılanın 90 katı
Kadının güçlenmesi programına ayrılan bütçenin, savaş, faiz gideri, din hizmetleri gibi kalemlerin yanında ne kadar az kaldığı şöyle ifade edildi: “Savunmadaki artışla savunmaya ayrılan ödenek tek başına, kadın programının yaklaşık 90 katıyken, faiz giderlerine ayrılan bütçe yaklaşık 360 katı, din hizmetleri programına ayrılan yaklaşık 20 katı (üstelik bu bütçe içerisinde ayrıca aile ve dini rehberlik büroları olduğunu da hatırlamakta fayda var) ve ailenin korunması programına ayrılan bütçe, kadının güçlenmesi programına ayrılanın 2,7 katı.”
Kadınlara güvenceli istihdam yerine düşük ücretli ve güvencesiz işler öneriliyor
Raporda, kadınların işgücüne katılımının önündeki temel engellerin ev içi iş yükü ve cinsiyetçi işgücü piyasası olduğu hatırlatılarak, bütçede bu sorunlara yönelik somut çözümler sunulmadığı belirtildi. Bunun yerine kadınlara mesleki eğitim, girişimcilik ve çocuk bakımı için kısmi ya da tamamen uzaktan çalışma modellerinin önerildiği ifade edildi.
Kadınlara istihdam olarak sunulan programların güvenceli çalışma sağlamadığına işaret edilen raporda, İŞKUR'un İşgücü Uyum Programı örnek gösterildi. Program kapsamında katılımcıların kamu kurumlarında haftada 22,5 ile 37,5 saat arasında çalıştığı, ancak emeklerinin karşılığında ücret değil, İŞKUR'un ifadesiyle günlük 1.375 TL'lik “cep harçlığı” aldığı belirtildi. Raporda, kadınlara yönelik mesleki eğitim programlarının cinsiyetçi bir iş bölümünü yeniden ürettiği ve güvenceli istihdam yerine düşük ödemelerle, işçi statüsü tanınmadan çalışmayı öngördüğü ifade edildi.
Bütçe teklifinde “nitelikli insan kaynağı” başlığı altında ortaöğretimde mesleki eğitimin öne çıkarıldığına da dikkat çekilen raporda, Mesleki Eğitim Merkezleri'ndeki (MESEM) çocukların iş cinayetlerinde hayatını kaybettiği, haftanın dört günü İşsizlik Fonu'ndan yapılan düşük ödemeler karşılığında çalıştırıldığı ve şiddet ile tacize maruz kaldığı belirtildi. Raporda, bu eğitim modeliyle geleceğin itaatkâr ve sendikasız işçi sınıfının yetiştirildiği değerlendirmesi yapıldı.
Kadınların güçlenmesi girişimciliğe indirgeniyor
Raporda, kadınların güçlenmesinin ekonomik eşitsizliklerin ve cinsiyetçi iş bölümünün ortadan kaldırılması yerine girişimcilik üzerinden ele alındığı vurgulandı. Devletin kadınlara güvenceli istihdam sağlamadığı ve bakım yükünü üstlenmediği vurgulanan raporda, “Buna karşılık kadınlardan, bu yükü sırtlayarak küçük ölçekli ve riskli bir işletme kurmasını bekliyor. Kadın girişimciliği, istihdamın alternatifi olarak sunulduğunda, risk de kadının üzerine kalıyor. Ayrıca bu desteklerin ne kadarının gerçekten kadınlar tarafından kullanılabildiği ne kadarının göstermelik kadın girişimciliği aracılığıyla erkeklere aktığı ise patriyarkal dinamiklerle belirlenen, ulaşamayacağımız bir veri” denildi.
Kreş vaatlerinin bütçede karşılığı yok
Çocuk bakımına ilişkin politikaların da kadınların bakım yükünü ortadan kaldıracak biçimde düzenlenmediği belirtilen raporda, bakım ve kreş merkezlerinin merkezi hükümet, yerel yönetimler ve özel sektör işbirliğiyle artırılacağı yönündeki söylemlere rağmen 2027 bütçesinde öngörülen artışın yine özel sektöre dönük olduğu kaydedildi. Raporda, MEB'in 2025-2026 örgün eğitim istatistiklerine göre anaokullarının yüzde 49'unun özel sektöre ait olduğu hatırlatıldı. Sayısı zaten yetersiz olan kreşlerin, kamu tasarruf tedbirleri kapsamında kamu zararı gerekçesiyle kapatılabildiği ya da özel sektöre devredildiği belirtildi. “Özel sektördeki kurum sayısı kadar Diyanetin 4–6 yaş arasına dönük kursları söz konusu. Ayrılan cüzi ödenekler, kreşler yerine bunlara akıyor” ifadelerine yer verildi.
Kadına yönelik şiddetle mücadeleye ayrılan kaynak yetersiz
Raporda, bütçede kadına yönelik şiddetle mücadele için ayrılan kaynağın ağırlıklı olarak kadın konukevleri ve Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri'ne (ŞÖNİM) yönlendirildiği belirtildi. Sığınak sayısı her yıl yalnızca bir artacak şekilde planlanırken, “Şiddetten kaçan kadınların barınması için yalnızca 13 milyon, çocuklarının kreşi için 13,2 milyon lira. Bu kaynak, elbette kadınları şiddetten koruma ve şiddeti önleme amacını karşılayacak miktarın yanına dahi yaklaşmıyor. Bütçenin bu kısmı tek başına okunduğunda bile, kadınların en hayati ihtiyacı olan şiddetle mücadelenin, kadınların şiddet içeren ilişkilerden çıkabilmesine, erkeklerden bağımsız yaşamlarını kurabilmelerine yönelik değil, sınırlı bir hizmet olarak ele alındığı anlaşılıyor” değerlendirmesi yapıldı.
Bütçe gerekçesinin politika bölümünde aile ve nüfus yapısının korunması, evlenecek gençlerin desteklenmesi projesinin kapsamının genişletilmesi, yeni evlenecek gençlere yönelik sosyal konut ve ortaöğretimde “Türk Sosyal Hayatında Aile” dersinin geliştirilmesi gibi hedeflerin öne çıkarıldığı aktarıldı. Raporda, “Devlet, kadını evlilikte tutacak ve evlenmeyi özendirecek araçlara yatırım yaparken, evliliğin içinde şiddet gören kadınların çıkış yolunu olabildiğince sınırlamaya çalışıyor” değerlendirmesine yer verildi.
Aile ve nüfus politikaları kadınların bedeni ve emeği üzerinden kuruluyor
2026-2035 Aile ve Nüfus On Yılı Vizyon Belgesi'ne de dikkat çekilen raporda, ailenin “bir kadın ile bir erkeğin evlilik birliği” olarak tanımlandığı, LGBTİ'lerin hedef haline getirildiği ve Diyanet İşleri Başkanı'nın aile politikalarının koordinasyon kurulunda yer aldığı belirtildi. “Kadınların bedeni ve emeği nüfus politikası yoluyla, ‘milli beka’nın konusu haline getiriliyor ve bahsedilen ‘milli beka’nın, ancak kadınların şiddet gördükleri evlerde bakım vermeye devam etmeleri ve doğurmaları yoluyla geleceğine inanılıyor” denildi.
Başka bir bütçe mümkün
Bu bütçe teklifine itiraz ettiğini belirten Aralık Feminist Kolektif, “Şirket kârlarından ve patronlardan alınmayan vergilerin yükü bizim sırtımıza yüklenirken, kaynaklar sermayeye ve savaşa aktarılıyor. Oysa başka bir bütçe mümkün. Kadınların şiddetten korunmasını, şiddet gördükleri ilişkilerden çıkabilmelerini ve erkeklerden bağımsız bir yaşam kurabilmelerini sağlayan; kadınların tam zamanlı, güvenceli, sendikalı istihdama erişimini sağlayan; çocuk, yaşlı ve engelli bakımını kadınların karşılıksız emeğine bırakmak yerine kamusal bir sorumluluk olarak üstlenen bir bütçe mümkün” ifadelerini kullandı.
Raporun tamamını okumak için TIKLAYIN
Fotoğraf: TBMM
- EN SON
- ÇOK OKUNAN
- ÖNERİLEN






















