Kadın işçiler ‘esneklik’ masallarını tartıştı: ‘Patronlar güvende’
Esenyalı Kadın Dayanışma Derneğinin düzenlediği etkinlikte, güvenceli olduğu iddia edilen esnek çalışma modeli ele alındı. Kadın işçiler, karşılaştıkları güvencesiz çalışma biçimlerini anlattı.

Esenyalı Kadın Dayanışma Derneğinin düzenlediği üç oturumluk etkinlik dizisinin ikinci buluşması, kadın işçilerin yoğun katılımıyla gerçekleştirildi. Yaklaşık otuz kadının katıldığı oturumda, "Güvende miyiz? Güvenceli esnek çalışma" başlığı masaya yatırıldı. Etkinlikte, iktidarın ve patronların esneklik adı altında dayattığı modellerin güvence değil, tam aksine kuralsızlık, hak gaspı ve sömürü anlamına geldiği vurgulandı.

Habaş’taki katliam göz göre göre geldi

Etkinliğin açılış konuşmasını yapan Esenyalı Kadın Dayanışma Derneği Başkanı Adile Doğan, güncel işçi eylemlerine ve hak gasplarına dikkat çekerek Habaş’ta yaşananları gündeme getirdi. Doğan, son buluşmalarında kadınların yaşam koşullarını ve “Güvende miyiz?” sorusunu hatırlatarak birkaç gün önce Habaş’ta bir işçi katliamı yaşandığını belirtti. Aslında bunun son yirmi beş yılda yaşanan ilk toplu iş cinayeti olmadığını, Habaş’taki iş cinayetinin de tıpkı diğerleri gibi göz göre göre geldiğini ifade etti. Uzun zamandır orada yaşanan iş kazalarının ölümle sonuçlandığını, işçilerin sesi olmaya çalışan Evrensel gazetesinin bundan bir buçuk yıl önce bu durumu gündem yapmak istediği için Habaş patronu tarafından tetikçi tutularak İzmir bürosuna saldırı gerçekleştirildiğini ve aynı zamanda işçinin sesinin kısılmaya çalışıldığını söyledi: “Habaş patronu tabii ki bunu tek başına yapmadı, yasaları arkasına aldı, sarı sendikacı Türk Metal’i de arkasına aldı. Habaş işçilerinin başlattığı direnişte bir kez daha gördük sarı sendikacıların işçilere neler yaptığını, bu ölümlü iş cinayetleri yaşanırken nasıl patronun tarafını tuttuğunu... Sadece villasında ev hapsine çarptırılan patronun mesajını işveren ve sendika temsilcileri işçilere ileterek ‘İş yerine telefon almanız yasak’ diyorlar. Hâlâ ders almayan, işçinin ölümü umurunda olmayan, o kadar ailenin yasa boğulduğu bir durumda hâlâ fabrika içindeki olayın teşhir edilmemesi için telefon istemiyorlar. Henüz daha cenazeler ortadan kalkmamışken işçilere mobbing ve baskı uygulamaya çalışıyorlar. Buradan da bu direnişe ve aynı zamanda yaşanan bu katliama karşı sessiz kalmayıp her yerde eyleme geçmek ve ses çıkarmak da bizim vazifelerimizden bir tanesi."

"Esneklik kelimesinin başına ne getirirseniz getirin yasal düzlemde güvence sağlamıyor"

Adile Doğan’ın ardından Avukat Devrim Avcı, sunumuna doğrudan “Güvende miyiz?” sorusuna yanıt vererek başladı ve panelin ana cümlesi olan bu soruya hemen “Hayır” diye yanıt verdi, bunu zaten hepimizin bildiğini söyledi. Güvenceli ve esnek çalışma modelinden bahsedeceklerini ancak öncelikle bu esneklik kelimesinin başına ne getirilirse getirilsin, işçiler açısından yasal düzlemde bu esnekliğin insanca çalışma koşullarını sağlayacak bir mekanizma sunmadığını belirtti.
Esnekliğe karşı konulamazsa ücret ödeme esnekliği, çalışma saatlerini istediği gibi düzenleme esnekliği veya önlem almama gibi durumların söz konusu olacağını vurguladı. 
"Devletin yapması gerekenler proje gibi sunuluyor, faturası vatandaşa kesiliyor"

Avcı, kadın istihdamı için pozitif ayrımcılığın devletin ve hükümetin alması gereken önlemlerden biri olduğunu, bir devletin yapması gereken görevlerin bir projeymiş gibi sunulduğunu, Anayasa’nın 10. maddesine göre eşitliği sağlaması gerektiğini ve bunun proje kapsamında yapılması gereken bir iş değil, yasal bir yükümlülük olduğunu vurguladı.

“Kadınlara destek verecek katılımcılara, o esneklik dediğimiz şeyi işverene üç ay boyunca sağlıyorlar. İşveren kendisi için daha çok kâr etmek amacıyla bu biçimde çalıştırıyor, işçilerine de ‘maliyet’ diyor. Bunun primini ve vergisini devlet ödüyor. Devlet kasasından işverene ödeme yapılıyor. Aslında vatandaş olarak biz vergilerimizle ödüyoruz. Çalışan kadına da 0-66 ay arasında çocuğu varsa sadece 10 bin lira kadar çocuk bakım desteği veriyor."

Bu sırada salondaki işçi kadınlardan biri aradan bağırdı:

"10 bin lira neye yeter ki!?"

Avukat Devrim Avcı bu tepkiyi onaylayarak sözlerini şöyle sürdürdü:

"O esnekliği devletin kim için kârlı hâle getirdiğini de gizlemiyorlar, apaçık ortada. İnsanca çalışma koşulları anlamında bir karşılığı olmadığını görüyoruz. Fon meselesinde de bunu net şekilde gördük. Paramız az diye tasarruf ediyoruz ama para bize gelince az, bakana, işverene, yandaşına gelince çok. Esnek çalışma koşulları; belirli süreli iş sözleşmesi, uzaktan çalışma, saatlik çalışma gibi modelleri kapsıyor. Bu sözleşmeleri imzalayanlar kıdem tazminatı almaya hak kazanamıyor. Yani kıdem tazminatını ortadan kaldırma gibi planları var. 2003 yılında İş Kanunu'nda bazı düzenlemeler yapıldı. Bizim sesimiz ne kadar çok çıkarsa tuzağa düşmekten kurtuluruz. Ki iş mahkemelerinde işçilerin en çok açtığı davalar kıdem tazminatı davaları. Buna karşı bir mücadele içinde olmalıyız. Haklarımızı bilerek mücadele etmeliyiz."

Esnekliğin diğer adı: Sürekli tetikte olma hâli

Bir diğer esneklik türünün ise çalışma koşullarını ve çalışma saatlerini istedikleri gibi değiştirebilmeleri olduğunu, bunun da işçileri sürekli tetikte olma hâlinde bıraktığını belirten Avcı, iş yerinde kaza olup iş durduğunda daha sonradan yasal olarak on bir saatin üzerinde bile çalıştırılabildiğini, çalışılmayan sürenin telafi ettirildiğini söyledi.

Evden çalışmada ise yapılan araştırmalara göre iş yerinde geçirilen zamanın iki katı kadar çalışılmış olunduğunu, çünkü saat farkının ortadan kalktığını, işverenin istediği zaman işçiye ulaştığını, elektrik ve yemek giderleri ile servis konusunda işverenin avantaj sağladığını dile getirerek şunları ekledi: “Ücret kısmına gelindiği zaman da ücret 20 gün geciktirildiyse işçinin işi yapmaktan kaçınma hakkı var. Mesela 100 kişi çalışıyor ve hiçbirine ücret ödenmemişse hepsi işi bırakabilir, yasal hakları var. Ama bunu yapan işçileri de işveren, görevi yapmamak için direnmekten tazminatsız olarak işten çıkarıyor. Doğum izni ve analık izninin kullanılıyor olması işveren açısından ayrı bir sıkıntı. Ama bu izinleri vermek zorunda, vermediğinde idari para cezası var. Bizim tek güvencemiz mücadelemiz. Biz çalışırken de ölebiliyoruz, yolda yürürken de ölebiliyoruz. Giderek artan bir şiddet mekanizması ile karşı karşıyayız. Maalesef 6284 sayılı Kanun'un uygulanması konusunda ne kadar eksik olduğumuzu da görüyoruz. Güvende değiliz, güvenceli işimiz yok. Kanun bu güvenceyi sağlamıyorsa devlet bunu sağlamak zorunda. Adı esneklik ama güvenceli değil. Birleşerek mücadele etmek dışında başka bir yol yok.”

Kadın işçiler yaşadıkları çelişkileri ve hak gasplarını anlattı

Söz alan bir işçi kadın, devletin üç çocuk istediğini ama patronun “bana verim sağlamıyorsun” diyerek bunu istemediğini, burada bir çelişki olduğunu, devletin doğur derken patronun doğurma dediğini dile getirdi. 

Başka bir işçi kadın doğum izninde olan birinin patron tarafından işten çıkarılıp çıkarılamayacağını sordu. Avukat Devrim Avcı normalde çıkarılamayacağını ama maalesef böyle davalara bakabildiklerini aktardı. 

Diğer bir kadın işçi, pandemide çalıştırılmadıklarını, evde kaldıklarını, yıllık izni olanların hepsinin evdeyken kullandırıldığını, sonra bir şekilde “Ben seni zaten çıkaracaktım, izinlerini baya iyi kullandın çıkaramadım” denilerek işten çıkarıldığını, sekiz ay boyunca asgari ücretin üçte biri kadar çok komik bir rakamda işsizlik maaşı aldığını söyledi. Avukat Avcı buna karşılık arabuluculuk olduğunu ve gizli tutulduğunu, işçinin dava açıp yıllar sonra alacağı parayı şimdi en azından yarısını alayım diyerek bu baskıya tabi tutulduğunu belirtti. 

Yine bir işçi kadın tazminatların taksitle verildiğini söyleyip buna karşı dava açıp açamayacaklarını sordu. Avcı, kabul ettilerse veya arabulucuya gittilerse dava açamayacaklarını ifade etti.

Başka bir işçi kadın ise “Bu paralar patronlar için çerez parası” diyerek öfkesinin büyüdüğünü söyledi. Başka bir işçi kadın bazı işverenlerin "Biz bir aileyiz, durumumu biliyorsun, sıkışığım" dediklerini anlattı. Bir başka işçi kadın ise üç yüz kişilik bir fabrikada yüz elli kişiyi kıdemli çalıştırıp diğer işçileri sözleşmeli aldıklarını, buna benzer çok fazla fabrika örneği verebileceğini, gittiği iş görüşmelerinde de çok denk gelip ‘kalsın’ diyerek çıktığını ifade etti. 

Yine başka bir işçi kadın kahkaha eşliğinde "Patronlar güvende!" dedi.

Görsel: Ekmek ve Gül

İlgili haberler
Güvende olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu

Güven, yalnızca bir his değil; ekonomik güvenceden kamusal hizmetlere, şiddetsiz yaşamdan dayanışmaya uzanan temel bir ihtiyaç. Gerçek güven, mücadeleyle kurulur.

Saray oligarşisine fon kıyağı, kadınlara kesintisiz yoksulluk

Bir avuç sermaye grubuna, iktidar çevrelerine aktarılan her kaynağın, aslında kadınların temel talepleri ya da eşit yaşam hakkı için kullanılmayan kamusal kaynaklar olduğu bir gerçek.

Görmeyelim, duymayalım, konuşmayalım

Sansür mekanizmasından en çok etkilenen yine kadınlar oldu. Zira uzun yıllardır kadınlar ancak ses çıkardığında cinayet failleri yakalanabiliyordu.


Editörden