8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü yaklaşırken Yeldeğirmeni Ekmek ve Gül kadın grubu olarak, hem Suat Derviş’in güçlü duruşunu bir sergiyle yansıttık hem de Avukat Elif Ergin’in sunumuyla Suat Derviş’in satırlarındaki emekçi kadınları konuştuk.

Bu sergiyle; kadınların emeğini, mücadelesini, görünmez kılınmış hikâyelerini ve 1908’de 128 dokuma işçisi kadının yanarak can vermesinin ardından 15 bin kadının sesiyle yükselen “Ekmek de istiyoruz, gül de” sloganını yeniden hatırlıyoruz. Tam da bu yüzden Suat Derviş’in hayatı, romanları, tefrikaları ve röportajları; sadece bir edebiyat sergisi olarak değil, kadınların toplumsal mücadelesini geçmişten bugüne taşıyan bir köprü olarak karşımıza çıkıyor.

Serginin ardından Elif Ergin, konuşmasına şu cümleyle başladı: “Suat Derviş’e ilişkin süslü cümlelerle giriş yapabilirdik ama ne yazık ki Fatmanurların hikâyesi ve ölümleri, bugünü ve Suat Derviş’i konuşmak açısından her şeyden daha etkili bir giriş olacak.”

Ergin, Fatmanur Çelik’in sözlerini hatırlatarak konuşmasına devam etti: ‘5 Mayıs’a kadar hayatta kalabileceğimi düşünmüyorum, güvenliğimden endişe ediyorum; başıma bir şey gelirse intihar demeyin.’ Bu sözleri söyleyen Fatmanur Çelik, 8 yaşındaki kızıyla birlikte ölü bulundu. Fatmanur’un davasını üstlenen dernek ise Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği idi. Söyleşiye de tam bu noktadan; Suat Derviş’in Önce Çocuklar ve Kadınlar kitabıyla başladık.

Tütün kokusundan büro masalarına: Sınıfsal yarılma

Ergin’in sunumu ile Suat Derviş dünyasının derinliklerine daldık.

Suat Derviş yazılarında ve röportajlarında emekçi kadınların hayatına yakından bakar; onların gündelik yaşamını, çalışma koşullarını ve sınıfsal farklılıkları görünür kılar. Büro çalışanı kadınlar ile fabrika işçisi kadınlar arasındaki farkı şu satırlarla sorgular:

“Bizim gibi fakir kızlar, fakir kadınlar ilk önce ekmek parasını çıkarmayı düşünürüz. Ekmeğimizi çıkardıktan sonra da lapaya döner, bir an evvel yatağa yatıp uyumaya, dinlenmeye bakarız.”

Tütünde çalışan bir kadının tasviri ise sistemin yarattığı tahribatı en çıplak hâliyle sunar:

“Onlar lüks giyiniyorlar, lüks esanslar kullanıyorlar... Tütünde 12 yaşından itibaren çalışan bir kızın yüzü ise limon gibidir. Parmakları çarpılır, vücudu kavrulur, üstü ağır tütün kokar; bu koku ciğerlerine kadar siner de nefesi bile kokar.”

Dünün Daktilo Nebahat’ı, bugünün direnişi

Suat Derviş kadınların yalnızca yoksulluğunu anlatmaz; emekçi kadınların hayatlarının tüm yönlerini ortaya koyar. Daktilo Nebahat kitabında genç bir kızın vitrinde gördüğü ayakkabıyı alma arzusunu yansıtırken, Kendine Tapan Kadın kitabında sınıf çatışmasını görünür kılar. Sağlık, eğitim ve insanca yaşam talebi; yoksul mahallelerden okula beslenme götüremeyen çocuklara kadar pek çok toplumsal mesele onun metinlerinde yankılanır.

Suat Derviş’in kaleminden yükselen emekçi kadınların sesi, bu sergi ve söyleşiyle bir kez daha hatırlatıyor ki: Kadınlar; emeği, mücadelesi ve hikâyeleriyle sadece geçmişin değil, bugün süren direnişin de en gerçek parçasıdır.

Fotoğraf: Ekmek ve Gül