Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK Platformu), kadınların medeni haklarını tırpanlayacak 13. Yargı paketinde olacağı öngörülen yasal değişikliklere karşı hazırladığı bilgi notunu, online basın toplantısı ile sundu. 

EŞİK gönüllüsü Nezahat Demiray, “Kaygımız Medeni Kanun’un aşındırılması ve haklarımıza saldırılması. İktidar blokuna ‘kanunlara dokunma uygula’ demeye devam etmek istiyoruz bu toplantı ile de. Somut verilere dayanarak ve kadınların gerçek sorunlarını ele alarak, bu yargı paketlerine karşı duruyoruz. Meclisin gündemine gelmesi an meselesi olan 13. yargı paketi hala kamuoyu ile paylaşılmadı. Basına yansıyan bilgilerden kabaca tahmin edebiliyoruz ama ana çizgiyi çok iyi biliyoruz: hızlı boşanma, aile arabuluculuğu ve AYM tarafından iptal edilen nafaka düzenlemesi söz konusu. Kadınlara sorulmadan gerçek durum bilinmeden duyarsız kalınarak bir hazırlık yapılıyor” dedi.  

EŞİK Platformu, yaptığı toplantı ile kadınların medeni haklarına dönük saldırılara zemin oluşturan argümanları verilerle ve örneklerle açtı ve yapılmak istenen değişikliklerin kadınlara ve çocuklara nasıl zarar vereceğini ortaya serdi. 

Boşanma davalarına dair verileri paylaşan Selen Lermioğlu, verilerin resmi istatistiklere dayandığını söyleyerek sözlerine başladı. Akın Gürlek’in boşanma davalarının 1300 gün sürdüğünü söylediğini hatırlatan Lermioğlu, boşanma davalarının hızlandırılması adı altında boşanma ile ekonomik hakların birbirinden ayrıştırılmaya çalışıldığı olduğunu vurguladı. Boşanma davaları verilerinin de Akın Gürlek’in bahsettiği gerçekliğe uygun olmadığını Adalet Bakanlığı ve Yargıtay verileri ile şöyle açıkladı:

“2025’teki boşanma davaları ilk derece mahkemede ortalama 160 gün sürmüş. Davaların 3’te 2’si 4 ay içinde sonuçlanıyor. Yarısından fazlası anlaşmalı boşanma. 3 yıldan uzun süren davalar, boşanma davalarının sadece yüzde 6,5 boşanma davaları. 

Temyize giden boşanma davaları Yargıtay 2. Hukuk Dairesinde görülüyor. 2024 yılında dava karara bağlama süresi ortalama 248 gün. Yargıtay’ın diğer dairelerindeki davaların hepsi boşanmaların görüldüğü temyiz süreçlerinden çok daha uzun.”

Kadınlar için asıl zor olan hakkını almak

Boşanma davalarının yüzde 64'ünün tam kabulle sonuçlandığını belirten Lermioğlu, nafaka ve mal rejimi davalarında aynı tablonun görülmediğini söyledi: “Nafaka davalarında tam kabul yüzde 18,5. Mal rejimi davalarında tam kabul oranı sadece yüzde 14. Davaların yarısı reddediliyor. Son 10 yılda mal rejimi davalarının yüzde 343 artmasına rağmen, bu mahkemelerin red kararlarına bakıldığında 4’te 3’ü feragatten geliyor. Yani kadınlar dava sonuçlanmadan taleplerini geri çekiyor.” 
Boşanma kararının ekonomik haklardan ayrıştırılmasının kadınları uzun ve masraflı ikinci davalara mahkûm edeceğini belirten Lermioğlu, dava tarafı kadınların yüzde 47'sinin hiçbir gelirinin bulunmadığına dikkat çekti. Lermioğlu, boşanma ile ekonomik hakların birbirinden koparılmasının kadınların taleplerinden vazgeçmesini daha da artıracağını ifade ederek, “Bu, erkekler lehine bir ‘boş ol’ sistemidir” dedi.

‘Avrupa örnekleri bakanlığın dediği gibi değil...’

Bakanlığın Avrupa ülkelerini örnek gösterdiğini ancak bu ülkelerdeki uygulamaların yalnızca bir bölümünün gündeme getirildiğini söyleyen Lermioğlu, Fransa, İsviçre ve Almanya'daki düzenlemeleri anlattı.

Lermioğlu, Avrupa'da boşanma kararı ile ekonomik sonuçların kural olarak birlikte ele alındığını belirterek Fransa'da mal paylaşımı ve eş nafakasının boşanma kararıyla birlikte karara bağlandığını, kadın nafaka istememişse hâkimin bunu hatırlatmak zorunda olduğunu, İsviçre'de de davaların birlikte görülmesinin esas olduğunu aktardı. Almanya'da ise davaların ayrılmasının ancak yargılamanın katlanılamaz biçimde uzaması veya iki eşin de kabul etmesi halinde mümkün olduğunu söyledi. “Türkiye'de ise mal paylaşımı zaten ayrı ve uzun bir davada görülüyor; bu yüzden nafaka ve tazminat eşlerin gerçek mali durumu bilinmeden belirleniyor. Kalan son güvence de, yani nafaka ve tazminatın boşanmayla birlikte görülmesi de kaldırılırsa, zayıf eş tamamen güvencesiz kalır. Avrupa'daki çoğunluk ülkede, bunu görmüyoruz” dedi.

Nafakada bakanlığın verisi yok 

Nafaka süresine sınır getirilmesi tartışmalarında sıkça dile getirilen “Bir gün evli kalıp ömür boyu nafaka ödüyorlar” iddiasının verilerle desteklenmediğini belirten Lermioğlu, TÜİK verilerine göre 2025'te boşanmaların yalnızca yüzde 2,8'inin bir yıldan kısa süren evliliklerde gerçekleştiğini söyledi. Boşanmaların yüzde 70'inden fazlasının beş yıldan, yarıya yakınının ise 11 yıldan uzun süren evliliklerde yaşandığını aktardı.

Bir yıldan kısa süren evliliklerde kaç kadına nafaka bağlandığına ilişkin herhangi bir verinin bulunmadığını belirten Lermioğlu, EŞİK'in 2023'ten bu yana Adalet Bakanlığı'na bu konuda çağrı yaptığını söyledi. Lermioğlu, “Böyle kaç dosya var, sayılarını açıklayın; gerçekse o nafakayı biz ödeyelim dedik. Bugüne kadar tek bir başvuru, tek bir gerçek örnek gelmedi” dedi.

Adalet Bakanlığı'nın 16 Temmuz 2026'da bir kadın örgütünün bilgi edinme başvurusuna verdiği yanıtta nafaka miktarları ve tahsilatına ilişkin verisinin bulunmadığını kabul ettiğini aktaran Lermioğlu, düzenlemenin somut veriler yerine iddialar üzerinden şekillendirildiğini söyledi.

‘Mahkemeler çoğunlukla istenen nafakanın bir bölümüne hükmediyor’

Mahkemelerin kadınlar lehine karar verdiği ve erkeklerin nafaka davalarına dezavantajlı başladığı yönündeki söylemlere de yanıt veren Lermioğlu, 2025'te nafaka davalarının yalnızca yüzde 18,5'inin tam kabulle sonuçlandığını, yüzde 57'sinin ise kısmen kabul edildiğini belirtti. Buna göre mahkemeler nafaka taleplerinde çoğunlukla istenen miktarın tamamına değil, bir bölümüne hükmediyor.

Lermioğlu, 2013-2021 yılları arasındaki ortalamalara göre tedbir nafakası taleplerinin yüzde 16,6'sının, yoksulluk nafakası taleplerinin ise yüzde 18,5'inin tam kabul gördüğünü söyledi. Buna karşılık yoksulluk nafakasının kaldırılması taleplerinin tam kabul oranının yüzde 33 olduğunu belirtti. 2021'de Türkiye genelinde yalnızca 669 nafaka kaldırma ve 39 nafaka azaltma davası açıldığını aktaran Lermioğlu, kamuoyunda büyük bir sorun gibi gösterilen yoksulluk nafakasına ilişkin iddiaların dava verileriyle örtüşmediğine dikkat çekti.

Esas dert çocuğa para vermemek

Lermioğlu, yoksulluk nafakasının boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşe, çoğunlukla kadına bağlandığını; iştirak nafakasının ise çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım amacı taşıdığını hatırlattı. Çocukların yüzde 75,5'inin velayetinin annelere verildiğini belirten Lermioğlu, iştirak nafakasının çoğunlukla babalar tarafından anneye ödendiğini, bu nedenle çocuk için ödenen paranın da kamuoyunda “kadına nafaka” olarak sunulduğunu ifade etti.

Lermioğlu, 2013-2021 yılları arasında yoksulluk nafakasının kaldırılması davalarının yüzde 49, azaltılması davalarının yüzde 51 azaldığını söyledi. Aynı dönemde çocuk nafakasının kaldırılması davalarının yüzde 62, azaltılması davalarının ise yüzde 83 arttığını belirten Lermioğlu, mahkemelerin çocuk nafakasının kaldırılması taleplerinin yaklaşık üçte birini tam olarak kabul ettiğini, kısmi kabullerle birlikte azaltma oranının yüzde 40'ı geçtiğini aktardı. Adalet Bakanlığı'nın bu kırılımdaki verileri 2021'den sonra yayımlamayı bıraktığını da hatırlattı.

Nafakalar ödenmiyor, kadınlar şiddet nedeniyle icraya başvuramıyor

Nafakaların astronomik miktarlarda olduğu iddialarının da gerçeği yansıtmadığını belirten Lermioğlu, Kadın Dayanışma Vakfı'nın 2024 izleme raporuna göre ortalama yoksulluk nafakasının 1.179 TL olduğunu söyledi. Bu miktarın 2026 net asgari ücretinin yalnızca yüzde 4,2'sine karşılık geldiğini belirten Lermioğlu, hükmedilen nafakaların yüzde 44'ünün ise hiç ödenmediğini aktardı.

Nafakasını alamayan kadınların icra yoluna başvurma oranının düştüğünü belirten Lermioğlu, bunun başlıca nedenlerinden birinin şiddet korkusu olduğunu ifade etti. İncelenen dosyaların yüzde 88,4'ünde şiddet iddiası bulunduğunu aktardı.

Avrupa'da nafaka ve barınma güvenceleri birlikte ele alınıyor
Boşanma sonrasında kadınların karşılaştığı en büyük sorunlardan birinin barınma olduğunu vurgulayan Lermioğlu, aile konutunun çoğunlukla erkeklerin üzerine kayıtlı olduğuna dikkat çekti. İsviçre'de tapuya işlenen oturma hakkı tanınabildiğini, Almanya'da ağır bir güçlüğün önlenmesi için konutun diğer eşe bırakılabildiğini, Fransa'da çocukların evde yaşaması halinde velayeti kullanan eşe en küçük çocuk reşit olana kadar uzatılabilen kiracılık hakkı verilebildiğini anlattı. Avusturya'da evin mülkiyetinin ya da kullanım hakkının diğer eşe bırakılabildiğini, İngiltere'de ise mülkiyetin devredilebildiğini belirten Lermioğlu, kiralık konutlarda da kira sözleşmesinin ihtiyacı olan eşe devredilebildiğini söyledi.
İngiltere'de yapılan bir araştırmaya da değinen Lermioğlu, evin yalnızca erkeğin mülkiyetinde olduğu dosyaların yüzde 75'inde kadınların evde kalamadığını, yüzde 25'inde ise hiçbir pay almadan evden ayrıldığını aktardı. Türkiye'de yasal mal rejiminde bu tür bir korumanın bulunmadığını belirten Lermioğlu, boşanma kesinleştiğinde evin sahibi ya da kiracısı olmayan eşin oturma hakkının sona erdiğini hatırlattı.

‘Özel gereksinimli çocuğun ihtiyacının 10’da 1’i nafaka olarak ödeniyor’

Toplantıda söz alan Avukat Sema Yurtbilir de nafaka düzenlemelerinin çocuklar üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Bir müvekkilinden örnek veren Yurtbilir, “Özel gereksinimi olan çocuğun ayda 50 60 bin lira ihtiyacı varken, çocuğa bağlanan nafaka 4 bin lira” dedi.

Yurtbilir, uygulamada erkeklerin nafaka ödememek amacıyla velayetin kendilerinde kalmasını istediğini ancak bakım sorumluluğunu anneye bırakmaya çalıştığını belirterek, “Uygulamada erkekler nafaka ödememek için velayet bende kalsın ama sen bak çok deniyor” ifadelerini kullandı.

‘Arabuluculuk adaletin özelleştirilmesidir’

EŞİK gönüllüsü Nezahat Demiray ise aile arabuluculuğuna neden karşı çıktıklarını anlattı. Arabuluculuğun yapısal eşitsizliklerin yeniden üretileceği bir alan olduğunu belirten Demiray, “Bu bilinen bir yöntem ama ilkel hukuka ait. Arabuluculuk neoliberal düzenin bir arzusu. Yapısal eşitsizliklerin tekrar üreyeceği bir alan. Bir yargılama değil, adaletin özelleştirilmesi. Dini hukuk dahil çoklu hukuka kapı açmak demek. Yargıdan çıkarmak demek bunlara alan açıyor” dedi.
Aile arabuluculuğunun ulusal ve uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunan Demiray, Anayasa'nın 2, 10 ve 41'inci maddelerinin hukuk devleti, eşitlik, laiklik ve aile içi eşitliğin anayasal temelini oluşturduğunu hatırlattı. Arabuluculuk önerisinin aile içinde zaten var olan eşitsizlikleri görmezden geldiğini söyledi.

Aile arabuluculuğunun hayata geçirilmesinin hem ulusal hem de uluslararası hukuka aykırı olacağını ifade etti.