Khadija Mazhar Bahramiyan, 1992’de Mezar-ı Şerif’te doğan bir Türkmen. Eğitiminin büyük bölümünü Afganistan’da tamamladı. 2014’te, Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığının sağladığı bursla yüksek lisans eğitimini Türkiye’de yaptı, Türk dili ve edebiyatı alanında çalışmalar yürüttü. Dört dil biliyor, Türkiye’de çevirmenlik yapıyor.

2008-2013 yılları arasında, ülkenin Türkmen nüfusun yoğun olarak yaşadığı kuzeyindeki kadınlara yönelik uluslararası projelerde yer aldı. Bahramiyan, Taliban öncesini, Taliban’ın beş yılını ve kadınların mücadelesini anlattı.

'20 yıl sonra kadın doktor, mühendis olmayacak'

Taliban’ın 2021’de yönetimi ele geçirmesiyle kadınların kamusal yaşamdan sistematik biçimde uzaklaştırıldığını söyleyen Bahramiyan, “Afganistan’da kadınlar adım adım toplumdan silindi” dedi.

Taliban öncesinde kadınların eğitimlerini doktora seviyesine kadar sürdürebildiğini söyleyen Bahramiyan, bugün kız çocuklarının yalnızca 6. sınıfa kadar okuyabildiğini belirtti: “Bu demek oluyor ki 20 yıl sonra Afganistan’da kadın doktor, kadın mühendis, kadın öğretmen kalmayacak. Bir toplumun geleceği bilinçli şekilde karartılıyor.”

Bahramiyan, Taliban öncesi dönemde kırsal bölgelerde okuma-yazma bilmeyen kadınlar için evlerin sınıfa dönüştürüldüğünü anlattı. Sadece gençlere değil, çalışmayan kadınlara da eğitim verdiklerini ifade eden Bahramiyan, şunları söyledi: “İlk kez kendi adını yazabilen kadınların gözlerindeki mutluluğu görmek her şeye değerdi.”

Evde üretim yaygınlaşıyor

Bahramiyan, kadınların ekonomik bağımsızlığı için terzilik, nakış ve halıcılık işlerini yürüttüklerini; Afganistan’a özgü el işlerinin kısa sürede gelir kapısına dönüştüğünü ifade etti.

Afganistan’da kadın emeğinin artık evlerde daha yaygın hale geldiğini anlatan Bahramiyan, “Taliban sonrası kadınlar dışarıda çalışamayınca evde üretim daha da büyüdü” dedi.

Terzilik sektöründe ciddi bir büyüme olduğunu söyleyen Bahramiyan, sözlerine devam etti: “Taliban geçtiğimiz yıl kadın kuaförlerini tamamen yasakladı. Buna rağmen kadınlar mücadeleden vazgeçmedi.”

Kuaförü kapatılan iki genç kadının dükkanı terzi atölyesine çevirdiğini söyleyen Bahramiyan “Bir kapıyı kapatıyorlar, kadınlar başka bir kapı açıyor” ifadelerini kullandı.

Afganistan’da kız çocuklarının gizli çevrim içi eğitimlerle hayata tutunmaya çalıştığını belirten Bahramiyan, yurt dışındaki Afgan diasporasının gönüllü dersler verdiğini söyledi. “Online eğitim bile gizli yapılmak zorunda. Duyulursa ciddi sorunlar yaşanabiliyor” dedi.

'Bizi duyun ve destekleyin'

Bahramiyan, kendi çocukluğu ile ilgili de şunları anlattı:

“Ben ilkokula başladığımda ders zilinin ne olduğunu bile bilmiyordum. Çünkü Türkiye’deki gibi eğitim mantığı yok Afganistan’da. Bizim için her şey oldukça zor ve karışıktı. İlk ders zili çaldığında teneffüs olduğunu bilmeden okul bitti sanmıştım, eve dönmüştüm. Meğerse teneffüs varmış. Biz bu şekilde çok zor şartlar altında okuduk.

Benim dönemim daha şanslıydı. Şu an ülkemdeki kadınlar adına çok üzgünüm. Mücadelelerini çok iyi anlıyorum ve desteklemeye çalışıyorum.

Okumak, çalışmak ve bir birey hayatı yaşamak istiyorlar. Yaklaşık 12 yıldır Türkiye’de yaşıyorum. Türkiye halkı bize merhametle ve iyilikle yaklaştı. Kadınların birbirini anlamasını ve dayanışma içinde bulunmasını her zamankinden daha önemli buluyorum. Dünyanın neresinde olursak olalım kadın olmak çok zor. Afganistan’daki kadınları duyun ve destekleyin. Bizim size ihtiyacımız var.”

Fotoğraf: Khadija Mazhar Bahramiyan